>
सामान्य अध्ययन
( पर्यावरण / भूगोल )
पर्यावरण संरक्षण के लिए प्रमुख प्रदूषण नियंत्रण बोर्डों की स्थापना
- भारतीय पर्यावरण विभाग - 1980
- उत्तर प्रदेश जल प्रदूषण निवारण तथा नियंत्रण बोर्ड - 3 फरवरी 1975
- उत्तर प्रदेश प्रदूषण अथवा नियंत्रण बोर्ड - 13 जुलाई , 1982
- केंद्रीय गंगा प्राधिकरण बोर्ड 1985
- वृहद राष्ट्रिय नदी संरक्षण योजना - 1995
- राष्ट्रिय पर्यावरण अभियांत्रिकी अनुसन्धान (नीरी) नागपुर , महाराष्ट्र
- केंद्रीय पर्यावरण एवं वन मंत्रालय - 1985
- राष्ट्रिय पारिस्थितिकी बोर्ड - 1981
- भारतीय वन्य जीव बोर्ड - 1952
- भारतीय वन सर्वेक्षण संस्थान (FRI ) मुख्यालय , देहरादून - 1981
- भारतीय वानस्पतिक सर्वेक्षण संसथान (BSI) मुख्यालय , कोलकाता - 1890
- भारतीय प्राणी विज्ञान सर्वेक्षण (ZSI) मुख्यालय , कोलकाता - 1916
- राष्ट्रिय परती भूमि विकास बोर्ड (NWDB) - 1985
- राष्ट्रिय भूमि उपयोग एवं परती भूमि विकास बोर्ड (NLUWDS) - 1985
वन्यजीव एवं पर्यावरण संरक्षण की राष्ट्रिय परियोजनाए
- प्रोजेक्ट टाइगर - 1973 ( उद्देश्य - भारतीय बाघों के संरक्षण एवं संवर्द्धन के लिए )
- हांथी परियोजना - 1991 ( उद्देश्य - हाँथियो का संरक्षण एवं संवर्द्धन )
- हांगुल मृग परियोजना - 1970 ( उदेश्य - यूरोपीय नस्ल के लाल डियर के संरक्षण एवं संवर्द्धन के लिए )
- मणिपुर धामिन ( ब्रो ऐंटलर हिरण ) परियोजना - 1977 ( धामिन हिरन को संरक्षण प्रदान करने के लिए )
- गिर शेर परियोजना - 1972 , घड़ियाल परियोजना - 1975
- हिमचीता परियोजना - 1987 , लालपाडा परियोजना - 1996
- कछुआ संरक्षण परियोजना , घडियाल प्रजनन एवं प्रबंधन परियोजना - 1978
- ग्रेट गैंडा परियोजना - 1987
अंतर्राष्ट्रीय पर्यावरण संरक्षण संस्थाओं की स्थापना
- विश्व स्वास्थ संगठन (WHO)
- विश्व खाद्य कार्यक्रम (WFP)
- अंतर्राष्ट्रीय संयुक्त संरक्षण प्रकृति एवं प्राकृतिक संसाधन (IUCNNR ) - 1948
- यूनेप (UNEP ) संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रम - 15 दिसंबर , 1972
- प्रकृति के लिए विश्वव्यापी कोष (WWF ) - 11 सितम्बर , 1961 - ग्लेन्द्र ज्युरिक (स्विट्जरलैंड)
- संयुक्त राष्ट्र पर्यावरण कार्यक्रम (UNEP) - 5 जून , 1972 - स्टॉकहोम में मानव पर्यावरण सम्मलेन के समय मुख्यालय नैरोबी (कीनिया)
- विश्व बौद्धिक सम्पदा संगठन (WIPO) - 1967 मुख्यालय जेनेवा (स्विट्जरलैंड)
- विश्व मौसम विज्ञान संगठन (WMO) - 1951 मुख्यालय जेनेवा (स्विट्जरलैंड)
- रासायनिक हथियार निषेध संगठन (OPCW) - 29 अप्रैल , 1997 मुख्यालय द. हेग (नीदरलैंड)
- व्यापक परमाणु परिक्षण प्रतिबंध संधि संगठन (CTBTO) 19 नवम्बर , 1996 मुख्यालय वियेना (आस्ट्रिया)
- संयुक्त राष्ट्र जनसँख्या कोष (UNFPA) - 1964 मुख्यालय न्यूयॉर्क (संयुक्त राज्य अमेरिका)
- ग्रीन पीस पर्यावरण संरक्षण संस्था - 1971 कनाडा
- अन्र्राष्ट्रीय सामुदायिक संगठन (IMO) - 1948
- नई पादप उपजातियो के संरक्षण के अंतर्राष्ट्रीय संघ की स्थापना - 1961 में (International Union for The Protection of New Varieties of Plants)
- पादप आनुवंशक संसाधन आयोग की स्थापना - 1983 अध्यक्ष - एम. एस. स्वामीनाथन (Commission on Plant Genetic Resources) India .
- अंतर्राष्ट्रीय प्राकृतिक संरक्षण संघ (IUCN) - 1969
प्रदूषण एवं पर्यावरण सम्बन्धी अधिनियम एवं कानून
- जल (प्रदूषण निवारण तथा नियंत्रण) अधिनियम - 1974
- संशोधित जल (प्रदूषण निवारण तथा नियंत्रण) अधिनियम - 1988
- वायु (प्रदूषण निवारण तथा नियंत्रण) अधिनियम - 1981 एवं 1988
- संशोधित वायु (प्रदूषण निवारण एवं नियंत्रण) अधिनियम - 1987
- पर्यावरण (संरक्षण) अधिनियम - 1986
- वन्य जीवन (सुरक्षा) अधिनियम 1972 , संशोधन -1991 (संकटग्रत वन्य जन्तुओं की पूर्ण संरक्षण की व्यवस्था )
- राष्ट्रीय वन नीति - 1952
- राष्ट्रीय पर्यावरण प्राधिकरण अधिनियम - 1995
- भारतीय मत्स्य अधिनियम - 1897
- पशु क्रूरता निवारण अधिनियम - 1960
- विष अधिनियम - 1919
- भारतीय बॉयलर्स अधिनियम - 1923
- राष्ट्रिय वन्य जन्तु संरक्षण नीति - 1992
- द माइन्स एण्ड मिनिरल्स (रेग्युलेशन एण्ड डेवलपमेन्ट) एक्ट - 1947
- द फैक्ट्री एक्ट (प्रदूषण एवं कीटनाशक) - 1948
- आणविक ऊर्जा अधिनियम (विकिरण , रोकथाम नियम) - 1969
- भारतीय संशोधित वन नीति - 1988 पुनः संशोधित 1990 एवं 1998
- जल (प्रदूषण , निवारण , एवं नियंत्रण) उपकार अधिनियम 1977
- सार्वजनिक उत्तरदायित्व बीमा अधिनियम - 1991
- वन संरक्षण अधिनियम - 19980
- वन अधिनियम 1865 संशोधन 1894
- भारतवर्ष वन अधिनियम (संशोधित) - 1927
- कारखाना अधिनियम - 1948
- परिसंकटमय रसायन विनिर्माण , भण्डारण एवं आयत नियमावली - 1986
- पर्यावरणीय प्रभाव मूल्यांकन अधिसूचना 1964
- लोक दायित्व बीमा अधिनियम - 1991
- भारतीय बंदरगाह बीमा अधिनियम - 1901
- विस्फोटक अधिनियम - 1908
- मोटरगाड़ी अधिनियम - 1938 एवं 1939
- द इंडस्ट्रीज डेवलपमेंट एंड रेग्युलेशन अधिनियम - 1951
- खाद्य पदार्थो से मिलावट रोकने सम्बन्धी अधिनियम - 1954
- द नदी बोर्ड एक्ट - 1956
- कीटनाशक अधिनियम - 1968
- भारतीय दण्ड सहिंता की धारा 268 , 269 ,272, 277 , 278 , 284 , 290 , 298 , 426
- राष्ट्रिय वनस्पति अधिनियम - 1988
- जैव विविधता विधेयक - 2000
- मर्चेंट शिपिंग एक्ट - 1958
अंतर्राष्ट्रीय स्तर की पर्यावरण संरक्षण सन्धियाँ
- आणविक अम्लों के परीक्षण निषेध सन्धि - 1963
- आणविक अम्लों के परीक्षण अप्रसार सन्धि - 1968
- खुले समुद्र तल पर तेल प्रदूषण से क्षति अधिनियम - 1969
- आणविक अम्लों को समुद्र तल में रखने की निषेध सन्धि - 1971
- तेल प्रदूषण के प्रभाव के कारन नागरिक दायित्व सम्बंधी अधिनियम - 1969
- अंतर्राष्ट्रीय महत्व की नम भूमि एवं विशेषतः जलप्रिय पक्षियों के वास स्थान का अधिनियम - 1971
- विश्व की सांस्कृतिक एवं प्राकृतिक विरासत संरक्षण अधिनियम - 1972
- अंतर्राष्ट्रीय संकटग्रस्त जंगली पेड़-पौधों के अंतर्राष्ट्रीय व्यापार सम्बन्धी अधिनियम - 1973
- बाह्य अंतरिक्ष सन्धि - 1967
- समुद्री प्रदूषण नियंत्रण सन्धि - 1972
Comments
Post a Comment